IHH Hollanda, Türkiye’de Yoksulların Market Borçlarını Ödedi: Erzurum’da Umut Veren Bir Yardım Çalışması
Hollanda Uluslararası İnsani Yardım Teşkilatı (IHHNL), yoksulların temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla dünyanın farklı bölgelerinde çeşitli insani yardım projeleri yürütmektedir. Bu kapsamda, 2025 yılı Mayıs ayında Türkiye’nin Erzurum ilinde anlamlı bir yardım faaliyeti gerçekleştirilmiştir.
Erzurum’da 7 farklı markete borcu bulunan toplam 80 ihtiyaç sahibinin, yaklaşık 450.000 TL tutarındaki borcu IHHNL tarafından ödenmiştir.
Yardımın gerçekten ihtiyaç sahiplerine ulaşabilmesi için, borçlu kişilerin yoksulluk durumlarının tespitinde marketlerin bulunduğu mahallelerin yerel yöneticileriyle iş birliği yapılmıştır.
Bu yardım vesilesiyle, Türkiye genelinde yoksulların marketlere olan borç durumunu, bu borçlanmanın nedenlerini ve borçların kapatılmasının toplumsal ve ekonomik önemini analiz etmek çok faydalı olacaktır.
Neden Türkiye’de Market Borcu Ödeme Projesi Gerçekleştirildi?
- TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) verilerine göre, 2024 yılı itibarıyla Türkiye’de yoksulluk sınırının altında yaşayan kişi sayısı yaklaşık 16 milyon civarındadır.
- Yerel gözlemler ve medya haberlerine göre, özellikle küçük yerleşim yerlerinde ve şehirlerin düşük gelirli mahallelerinde, marketlerden “veresiye” (borç defteriyle) alışveriş oldukça yaygındır.
- Yapılan saha araştırmalarında, düşük gelirli ailelerin ortalama %30-40’ının marketlere düzenli borçlandığı tespit edilmiştir.
- Türkiye genelinde 3-5 milyon arası vatandaşın çeşitli marketlere borcu bulunduğu tahmin edilmektedir. Özellikle gıda enflasyonunun yüksek seyrettiği dönemlerde bu sayı artış gösterebilir.
Yoksullar Neden Marketlere Borçlanırlar?
Yoksul bireylerin ve ailelerin marketlere borçlanmasının temel nedenleri şunlardır:
1. Düşük Gelir – Yüksek Gider Dengesizliği
- Asgari ücretin temel yaşam giderlerini karşılamaması
- Kira, enerji ve eğitim gibi zorunlu harcamaların artması
- Gelirin düzensiz ya da yetersiz olması
2. Gıda Enflasyonu
- Türkiye’de son yıllarda gıda fiyatları enflasyonu, genel enflasyonun çok üzerinde seyretmektedir.
- Özellikle temel ihtiyaç maddeleri (ekmek, süt, yağ vb.) fiyatlarındaki artışlar, alım gücünü düşürmektedir.
3. Krediye Erişim Sorunu
- Bankalara olan mevcut borçlar, kredi notunun düşüklüğü gibi nedenlerle bireyler borçlanmak için informal yöntemlere (veresiye defteri gibi) yönelmektedir.
4. Acil ve Beklenmeyen İhtiyaçlar
- Hastalık, iş kaybı, doğal afet gibi beklenmedik durumlarda düzenli gelir olmayınca geçici çözümler aranır.
5. Toplumsal Dayanışma Kültürü
- Türkiye’de mahalle bakkalı veya yerel market sahibinin müşterileriyle kişisel ilişkileri olduğundan, borç yazmak sık görülen bir uygulamadır. Bu sosyal ilişki ağı da borçlanmayı teşvik eder.
Yoksulların Market Borcunun Ödenmesinin Ekonomik ve Sosyal Faydaları
Ekonomik Faydalar
- Borç yükü hafifler: Aile bütçeleri rahatlar; yeni borçlanmalar azalır.
- Tüketim devam eder: Borçların silinmesiyle hane halkı yeniden alışveriş yapabilir.
- Küçük esnaf desteklenir: Market sahipleri alacaklarını tahsil eder, nakit döngüsü sağlanır.
- Yerel ekonomi canlanır: Durgunlaşan küçük ekonomilerde hareketlenme olur.
Sosyal Faydalar
- Psikolojik rahatlama: Borçluluk, bireyler üzerinde büyük bir stres kaynağıdır. Borçların kapanması, özgüven ve umut duygusunu artırır.
- Toplumsal güvenin artması: Yardım faaliyetleri, bireylerin toplum tarafından unutulmadığını hissetmesini sağlar.
- Sosyal uyumun artması: Toplumsal dayanışma örnekleri, bireyler arası güveni pekiştirir, suç oranlarını dolaylı olarak azaltır.
- Çocukların etkilenmesi önlenir: Borç yükü altındaki ailelerde çocukların eğitimi ve beslenmesi doğrudan olumsuz etkilenir. Bu tür yardımlar, çocukların daha sağlıklı gelişmesini destekler.
Sonuç
IHHNL tarafından Erzurum’da gerçekleştirilen borç ödeme yardımı, yerel ölçekte etkili bir müdahale olup, Türkiye’de yaygın olan “veresiye borcu” sorununa dikkat çekmiştir. Bu tür yardımlar, sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal ve psikolojik boyutlarıyla da değerlidir.
